Impact story: Het Energietransitiemodel

Met de komst van het klimaatakkoord vanuit Parijs zijn plannen om de uitstoot van broeikassen zoveel mogelijk terug te dringen van groot belang. Het verduurzamen van de energievoorziening speelt hierin een grote rol. Charlotte von Meijenfeldt, werkzaam bij Quintel, vertelt ons over de ontwikkeling van Het Energietransitiemodel en wat dit model bijdraagt aan het inzichtelijk krijgen van het energiesysteem in Nederland.

Kun je jezelf even kort voorstellen? Wie ben je en waar werk je?

Mijn naam is Charlotte von Meijenfeldt, ik ben nu 1,5 jaar werkzaam bij Quintel als ontwikkelaar van het Energietransitiemodel (ETM). 

Aan welke toepassing heb je gewerkt?

Ik heb onder andere gewerkt aan Het Energietransitiemodel (ETM) en de ETM Dataset Manager.

Voor wie heb je dat gedaan en waarom?

Quintel heeft het Energietransitiemodel (ETM) ontwikkeld vanuit de ambitie om de energietransitie te versnellen. Het ETM wordt ingezet om op een interactieve manier mogelijke toekomstscenario’s van het hele energiesysteem te verkennen. Het ETM is gratis beschikbaar in zowel het Nederlands als in het Engels via deze link en wordt in Nederland op nationaal, provinciaal en gemeentelijk niveau gebruikt door onder andere netbeheerders, overheden, adviseurs, stichtingen en onderzoekers. Het wordt ook in toenemende mate in andere Europese landen ingezet.

‘Het ETM wordt ingezet om op een interactieve manier mogelijke toekomstscenario’s van het hele energiesysteem te verkennen’.

Welk probleem los je daarmee op?

Objectieve kennis over technologieën en hun samenhang spelen een belangrijke rol in de versnelling van de energietransitie. Waar de energiewereld eerst gesegmenteerd was, wordt door de decentralisatie en verduurzaming van technieken het energiesysteem complexer en raakt alles meer met elkaar verwoven. Inzicht en afstemming zijn daarom cruciaal ter ondersteuning van de energietransitie. Het ETM biedt het gereedschap om inzicht te krijgen in het energiesysteem en fungeert als communicatiemiddel met en tussen alle belanghebbenden. Op deze manier kan er constructief gebouwd worden aan een schoner energiesysteem. 

Wat betekent deze toepassing voor de gebruiker?

Het ETM bevat informatie over de energievraag (per sector opgebouwd uit een aantal deelsectoren en typen energievraag), het aanbod van energie, de opslag, een berekening van de balans per uur, en import/export van het energiesysteem van een gemeente, provincie of land naar keuze. Via een interactieve gebruiksinterface maakt de gebruiker kennis met deze informatie over het energiesysteem. Door bijvoorbeeld de isolatiegraad van huishoudens of het opgesteld vermogen van windturbines te veranderen, verandert ook de hoeveelheid vraag, aanbod, CO2-uitstoot of de jaarlijkse kosten. Door middel van grafieken, tabellen en indicatoren worden deze veranderingen in het toekomstige energiesysteem getoond. Een gebruiker kan de gemaakte veranderingen opslaan als ‘toekomstscenario’ en delen met andere gebruikers. Op deze manier ontstaat er inzicht in het (toekomstige) energiesysteem en faciliteert het ETM de mogelijkheid om via een gestructureerde manier over toekomstplannen te communiceren. 

Wat is er veranderd voor je gebruikers sinds ze deze toepassing hebben?

Het ETM is het enige energiemodel dat het mogelijk maakt om inzicht te krijgen in het complete energiesysteem van een regio, gemeente, provincie of land via één consistent platform. Dit stelt gebruikers in staat om onderbouwde keuzes te maken voor het toekomstige energiesysteem. Meerdere netbeheerders, overheden en adviseurs maken daarom standaard gebruik van het ETM voor het doen van onderzoek of als basis voor het maken van beleid of het doen van netwerkberekeningen. Doordat het platform voor alle gebieden consistent is, kunnen eenvoudig inzichten worden vergeleken en uitgewisseld tussen gebieden. Zo is het bijvoorbeeld eenvoudig mogelijk om landelijk beleid toe te passen op een individuele gemeente. 

Welke data gebruik je hiervoor?

Voor het samenstellen van een dataset worden meerdere (geverifieerde) bronnen gebruikt afhankelijk van de locatie. Voorbeelden van belangrijke bronnen voor sub-nationale datasets zijn de Klimaatmonitor, het CBS en de Emissieregistratie. Voor datasets zijn dat Eurostat en de EU JRC bijvoorbeeld. Daarnaast maken wij gebruik van weerdata over windsnelheden en zoninstraling. Om het ETM zo transparant mogelijk te houden zijn alle data en bijbehorende bronnen gedocumenteerd in de ETM dataset manager.  

Elk project kent ook uitdagingen. Waar liep jij tegenaan?

De beschikbaarheid van data is belangrijk voor het maken van een dataset en de representatie van een energiesysteem in het ETM. Omdat het ETM open source is, is alle gebruikte data openbaar en kunnen we dus alleen gebruikmaken van brondata die al openbaar is. Hoge kwaliteit van data zorgt voor een beter inzicht in het energiesysteem. Over het algemeen is in Nederland veel data openbaar beschikbaar en van goede kwaliteit maar er is daarnaast ook behoefte aan standaardisatie. Door het maken van afspraken over de manier waarop we (energie)data verzamelen en verwerken, wordt uitwisseling van communicatie over - en gebruik van - data makkelijker. 

‘De beschikbaarheid van data is belangrijk voor het maken van een dataset en de representatie van een energiesysteem in het ETM’.

What's next? Wat staat er op de planning op het gebied van data?

Om ervoor te zorgen dat er een stabiel en duurzaam energiesysteem ontstaat moeten netbeheerders, beleidsmakers en bedrijven steeds vaker met elkaar communiceren. Doormiddel van het ETM kunnen verschillende stakeholders op verschillende schaalniveaus gemakkelijk informatie uitwisselen over energieplannen en beleid. Informatie over bijvoorbeeld RES-plannen, het klimaatakkoord of geplande netverzwaringen kunnen in een ETM-scenario worden gegoten, samengevoegd en gedeeld. Met behulp van verdere standaardisatie moet het mogelijk worden om ook studies die met andere modellen gedaan zijn, te koppelen aan scenariostudies met het ETM. Idealiter bouwt iedereen zo voort op transparante (scenario)datasets en hoeft men niet voor iedere studie opnieuw het wiel uit te vinden. 

Wat kan Data.Overheid.nl voor je betekenen? Waar heb je behoefte aan?

Het ETM is open-source en gratis in gebruik en wordt al door veel stakeholders erkend en ontwikkeld. Nog niet bij iedereen is het ETM en de mogelijkheden die het model brengt bekend. Het op de hoogte stellen van potentiële gebruikers van het bestaan van het ETM en de mogelijkheden zou ervoor kunnen zorgen dat alle data en kennis nog beter benut kunnen worden. Uiteindelijk hopen wij op deze manier de energietransitie te kunnen ondersteunen. Daarnaast bestaan er openbare toekomstscenario’s in het ETM die veel kennis en opgedane inzichten uit verscheidene studies en onderzoeken ontsluiten. Deze kennis is belangrijk voor partijen die bezig zijn met het maken van energiescenario’s voor de toekomst. Een voorbeeld hiervan is de Klimaat en Energie Verkenning die in samenwerking met PBL beschikbaar is in het ETM. Op deze manier wordt voor gebruikers inzichtelijk wat het effect van Europese en landelijke beleidsmaatregelen is in het energiesysteem.  

Als mensen na het lezen behoefte hebben aan meer informatie, waar kunnen ze dan terecht?

In het Energietransitiemodel vinden mensen alle informatie over en achter het model en is het mogelijk om direct met hun eigen energiescenario aan de slag te gaan. Er bestaat ook een online documentatie bij het ETM. Daarnaast weergeeft de datasetmanager de meeste data en achterliggende bronnen.

Meepraten over de impact van data?

Word gratis lid van onze data communities, binnen 1 minuut heb je een account aangemaakt en praat je mee op: www.datacommunities.nl.